Złamanie szyjki kości udowej
ZŁAMANIE SZYJKI KOŚCI UDOWEJ JAKO NASTĘPSTWO UPADKÓW OSÓB STARSZYCH.

Słowo o starości.
„Czym jest starość?” – jakże często zadajemy sobie to pytanie. Możemy powiedzieć – jesienią życia, gdyż istnieje bliskie podobieństwo między rytmami biologicznymi człowieka z cyklami życia przyrody, której i on jest częścią.
Z medycznego punktu widzenia starość to nieunikniony efekt starzenia się, w którym procesy biologiczne, psychiczne i społeczne zaczynają oddziaływać względem siebie prowadząc do naruszenia równowagi biologicznej i psychicznej bez możliwości przeciwdziałania temu.
Starzenie się społeczeństwa jest więc nieuchronnym następstwem cywilizacji, stwarza ono wiele bardzo istotnych problemów społecznych- przede wszystkim w wymiarze ekonomicznym, psychologicznym i biologicznym. Starzenie polskiego społeczeństwa postępuje; i tak np. w roku 2000 odsetek ludzi po 60 roku życia wynosił 18%.
Zwiększenie się liczby osób starszych w społeczeństwie spowodowane jest wieloma czynnikami, z których najważniejsze to:
- spadek liczby narodzin,
- skuteczna walka z chorobami,
- rozwój opieki społecznej nad inwalidami i starcami.
Niebezpieczne upadki w podeszłym wieku i ich konsekwencje.
Upadki u osób starszych stanowią istotny problem w leczeniu, pielęgnacji i rehabilitacji. Stają się przyczyną izolacji społecznej starego człowieka, ograniczają jego samodzielność
i wydolność oraz w znaczący sposób przyczyniają się do obniżenia jakości życia. Nierzadko to konsekwencje upadków stają się przyczyną niezdolności rodziny do opieki i skutkują umieszczeniem seniora w placówkach opieki całodobowej.
Według piśmiennictwa medycznego przynajmniej raz w roku upada 33% osób powyżej 65 roku życia mieszkających samotnie, ok.20% chorych hospitalizowanych i ok. 50-67% pensjonariuszy domów opieki. Najbardziej narażeni są z jednej strony ludzie przewlekle chorzy, mało aktywni i niesprawni, a z drugiej strony zdrowi, ruchliwi i poruszający się z duża pewnością.
Do upadków spowodowanych warunkami środowiskowymi zaliczyć możemy:
- niedostateczna korektę zaburzeń widzenia,
- nieuświadomione ograniczenie pola widzenia,
- niewygodne schody,
- wysokie krawężniki,
- zniszczone nawierzchnie ulic,
- niewygodne buty,
- śliskie posadzki,
- zwinięte dywany,
- progi,
- niedostateczne oświetlenie,
- wanny,
- brak uchwytów, itp.
Skutkiem upadku może być złamanie kości, zespół pourazowy, hipotermia.

ZŁAMANIE SZYJKI KOŚCI UDOWEJ.
Spotykamy je najczęściej u ludzi w wieku starszym, gdyż kości stają się zrzeszotniałe, a także mniej odporne na urazy mechaniczne, toteż nawet niewielkie urazy mogą doprowadzić do złamania szyjki kości udowej.
Najczęstsze dolegliwości i objawy:
* silny ból w okolicy stawu biodrowego, w większości przypadków uniemożliwiający
chodzenie,
* obrzmienie, bolesność przy dotykaniu i zasinienie okolicy chorego biodra,
* zniekształcenie okolicy chorego biodra,
* bardzo często charakterystyczne ustawienie chorej kończyny, która cała jest skręcona na
zewnątrz,
* skrócenie kończyny chorej.

Przyczyny złamania szyjki kości udowej.
- uraz – najczęściej upadek,
- złamanie samoistne –bez zauważalnego urazu, w przypadku istniejącej wcześniej, poważnej
choroby stawu biodrowego.
Czynniki sprzyjające zachorowaniu:
- osteoporoza, głównie pomenopauzalna,
- nowotwory kości,
- przyjmowanie leków obniżających odporność, np. leki sterydowe,
- wrodzona choroba kości, które są kruche i łatwo ulegają złamaniom,
- długotrwałe unieruchomienie,
- zaburzenia gospodarki wapniowej,
- ze odżywianie, szczególnie niedobór wapnia i białka,
- choroby mózgu.
Profilaktyka, leczenie i pielęgnacja.
Najlepszą formą zapobiegania złamaniom szyjki kości udowej jest dbanie o optymalny stan układu kostnego.
Osiągamy to poprzez:
* właściwe odżywianie zapewniające wystarczającą, dobową dawkę wapnia (100 –15000 mg)
w produktach mlecznych lub przyjmowanie gotowych preparatów wapnia,
* profilaktyka niedołęstwa starczego,
* stosowanie u kobiet w okresie pomenpauzalnym hormonalnej terapii zastępczej wyłącznie
pod kontrolą lekarza,
* unikanie sytuacji grożących upadkiem (osoby z zaburzeniami równowagi powinny
stosować mechanizmy kompensacyjne w postaci laski, balkonika, chodzika, itp.
U osób, u których nie można wykonać zabiegu operacyjnego ze względu na współistniejące choroby, stosuje się leczenie zachowawcze.
Jako „starszy” sposób postępowania leczenie zachowawcze polega na założeniu opatrunku gipsowego (tzw. buta derotacyjnego) lub wyciągu szkieletowego na 6-8 tyg. Jest to jednak
okres dostatecznie długi, aby leżenie i bezruch dokonały spustoszenia w starszym organizmie.
Dołączają się powikłania płucne, krążeniowe, zakrzepowo-zatorowe, odleżyny, a przede wszystkim milowymi krokami postępuje starość, dlatego też ten sposób postępowania leczniczego odchodzi do lamusa.
Nowoczesnym i bezpiecznym sposobem leczenia tego rodzaju złamań jest leczenie chirurgiczne. Polega ono na zespoleniu odłamów gwoździem trójlistnym lub na plastyce stawu z użyciem endoprotezy. Wyniki stosowania endoprotezy są u ludzi starszych znacznie lepsze niż gwoździowanie. Czas leczenia ulega znacznemu skróceniu, a chorzy w 2-3 dniu po operacji może chodzić. Możliwość szybkiego uruchamiania chorych pozwala uniknąć najgroźniejszych powikłań, o których była mowa powyżej.
W procesie rehabilitacji osób w podeszłym wieku po złamaniu szyjki kości udowej istotnym problemem jest możliwość samodzielnego i bezpiecznego przemieszczania się. Umiejętność ta ma strategiczne znaczenie dla funkcjonowania osób starszych. Doświadczony rehabilitant opracowuje plan rehabilitacji poczynając od ćwiczeń oddechowych, poprzez pionizację, aż do nauki chodu z wykorzystaniem sprzętu pomocniczego. Ćwiczenia złamanej kończyny zaczynamy już w pierwszych dniach po wypadku. Najpierw prowadzi się ćwiczenia czynne stopy oraz napinanie mięśni uda. Następnie zaleca się czynne zginanie prostownika kolana oraz prowadzone ruchy zginania i prostowania w stawie biodrowym. Stopniowo
przechodzi się do ruchów czynnych w biodrze. Jako ostatnie w późniejszym okresie zaleca się ruchy rotacyjne.
Złamanie szyjki kości udowej występuje najczęściej u osób starszych. Dlatego też poza usprawnianiem i ćwiczeniami chorej kończyny bardzo wskazane są w jak największym zakresie ćwiczenia ogólnie usprawniające i możliwie szybkie rozpoczęcie chodzenia. Dłuższe leżenie i unieruchomienie osób starszych grozi utratą ich sprawności ogólnej, zesztywnieniem stawów, powstaniem odleżyn oraz powikłaniem ze strony narządu oddechowego i krążenia.

Opracowała: ELŻBIETA RĘKAWEK